turkmeneli.org

Başbakan Tayyip Erdoğan'ın 10 Temmuz 2008 tarihinde Irak'a düzenlemiş olduğu gezi önemli sonuçlar doğurmuş, "Yüksek Düzeyli Türkiye-Irak Stratejik İşbirliği Konseyi" belgesinin imzalanması ikili ilişkilerde yeni bir döneme girildiği yorumlarına neden olmuştur.
 1990 yılında Başbakan Yıldırım Akbulut'un gerçekleştirdiği ziyaretten sonra, 18 sene içerisinde ikinci kez başbakan düzeyinde gerçekleştirilen ziyaret Irak tarafında da olumlu yansıma bulmuştur.¹ Kuruluş belgesi imzalanan "Türkiye-Irak Stratejik İşbirliği Konseyi" nin Ortadoğu için yeni bir model teşkil ettiği ve geleceğe yönelik stratejik vizyon ortaya koyduğu belirtilmektedir. "Türkiye-Irak Stratejik İşbirliği Konseyi"nin ana hatları şöyledir:²

• Anlaşma uyarınca konseyin başında iki başbakan bulunacak ve yılda en az bir kere toplanacak,
• İki başbakanın altında bakanlar düzeyinde bir mekanizma bulunacak,
• Bakanlar düzeyinde oluşturulan mekanizma diplomasi, güvenlik, enerji ve ekonomi konularında iki ülkenin işbirliği ve bütünleşmesi amacıyla yılda en az 3 kere toplanacak,
• Oluşturulacak teknik heyetler yılda 4 kez bir araya gelecek ve
• Konseyde alınan kararlar bir ‘eylem planı'yla hayata geçirilecektir

Başbakanlık Başdanışmanı Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu  anlaşmanın dört önemli unsur içerdiğini belirtmiştir. Söz konusu unsurlar; ortak güvenlik çerçevesi, politik diyalog, ekonomik işbirliği ve kültürel uyum şeklinde ifade edilmiştir. Prof. Dr. Davutoğlu anlaşmanın diğer ülkelere karşı bir cephe oluşturmadığını, bölge ülkelerinin de Irak ile iyi ilişkiler kurması yönünde örnek teşkil etmesini beklediklerini ifade etmiştir. Irak Hükümet Sözcüsü Dr. Ali El Dabbağ yaptığı açıklamada PKK'nın da içinde bulunduğu terörist gruplarla mücadeleyi hedefleyen güvenlik anlaşmasının Kürt halkının yararına olacağını ve Türkiye ile Kürt Özerk Bölgesi Yönetimi arasındaki tansiyonun düşmesine katkı sağlayacağını belirtmiştir. Dabbağ su konusunun da anlaşmanın önemli maddelerinden biri olduğunun altını çizmiştir. Dabbağ, Irak tarımının gelişimine katkı sağlayacak miktarda Türkiye'den su sağlanmasına yönelik bir anlaşmaya varılmasını hedeflediklerini sözlerine eklemiştir. ³

Anlaşmayı yeni bir ilişki modeli olarak niteleyen Başbakan Erdoğan, iki ülke arasında başta terör tehdidi olmak üzere tüm riskleri ortadan kaldıracak ortak bir güvenlik alanı, ortak bir ekonomik havza ve enerji koridoru oluşturma konularında mutabakat bulunduğunu ifade etmiştir.4 Anlaşmayı ‘Ortadoğu Ortak Pazarı'nın başlangıç noktası' şeklinde değerlendiren Irak Başbakan Yardımcısı Berham Salih Türkiye-Irak arasındaki yakınlaşmayı 1950'lerdeki Almanya-Fransa beraberliğine benzetmiştir.5 Berham Salih anlaşmanın iki ülke ilişkilerinin kurumsallaştırılması açısından ciddi bir adım olduğuna işaret etmiş, ‘Stratejik ve Ekonomik İşbirliği ve Entegrasyon Anlaşması'nın entegrasyon hedefine dikkat çekmiştir. Salih, Irak ile Türkiye arasında gerçekleşecek entegrasyonun Körfez'in Avrupa'ya bağlanmasını kolaylaştıracağını ve bölgede ortak pazar yolunu açacağını belirtmiştir.⁶

Geçtiğimiz Mart ayı içerisinde Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani'nin gerçekleştirdiği Türkiye ziyareti, Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen'in Bağdat'ta yürüttüğü temaslar ve akabinde Başbakan Erdoğan'ın Irak'ı ziyareti iki ülke ilişkilerinin güçlendirilmesi yönünde sarf edilen yoğun çabalara işaret etmektedir. Başbakan Tayyip Erdoğan'ın Irak'ı ziyareti öncesinde Bağdat'ta  temaslarda bulunan Kürşad Tüzmen Türk-Irak İş Forumu'nun açılışına katılmış, Türkiye-Irak sınırında bir sanayi bölgesinin kurulmasını önermiştir. Tüzmen henüz tasarı aşamasında olan ve Iraklı yetkililerle görüşülmesi planlanan söz konusu bölgenin Türk tarafında, Irak'ın elektrik ve petrol ürünleri ihtiyacının bir bölümünün karşılanacağı santral ve rafinerilerin kurulabileceğini ifade etmiştir.⁷ Türkiye-Irak arasında 3,5 milyar doları bulan ticaret hacminin yıl sonunda 5 milyar dolara çıkarılmasını hedeflediklerini belirten Tüzmen, ulaştırma, enerji ve altyapı-üstyapı yatırımlarının öncelikli konuları olduğunu sözlerine eklemiştir.⁸ 

Irak ile gelişen ekonomik ilişkilere Başbakan Tayyip Erdoğan da dikkat çekmiş, yaptığı açıklamada iki ülke arasındaki ticaret hacmini üç dört yıl içinde 25 milyar dolara çıkarmayı hedeflediklerini belirtmiştir. Türkiye ile ticari ilişkilerin geliştirilmesine Iraklı yetkililerin de büyük önem verdiği gözlenmektedir. Irak-Japon Birinci İş Konseyi Toplantısına katılan Irak Sanayi ve Maden Bakanı Fevzi Hariri yaptığı konuşmada, Irak'ın Ortadoğu'da geleceğe yönelik yatırım yapılacak bir ülke olarak konumlandırılması gerektiğini ve arkasında Türkiye gibi sanayisi çok güçlü bir ülkenin bulunduğunu belirtmiştir. Hariri, Türkiye'nin Irak pazarına Avrupa kalitesini getirmesinin fiyatlandırma ve strateji oluşturulması sürecinde gözden kaçırılmaması gereken bir unsur olduğunu ifade etmiştir.⁹

Türk yetkililerin ziyareti Irak'ın bölge ülkeleri ile ilişkilerini normalleştirmesi ve yeniden yapılanma çalışmalarına katkı sağlaması açılarından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.¹⁰ Irak Merkezi Hükümeti ile ilişkiler geliştirilirken, Kürt Özerk Bölgesi Yönetimi'ne ilişkin de olumlu açıklamalar yapıldığı dikkat çekmektedir. Dışişleri Bakanı Ali Babacan yaptığı açıklamada Kürt Özerk Bölgesi Yönetimi'nin PKK'ya ilişkin beyanatlarında son dönemde olumlu değişikliklerin gerçekleştiğini belirtmiş, Bölgesel Yönetimin terör örgütü ile arasına biraz daha fazla mesafe koyduğunu ifade etmiştir. Babacan, Mesut Barzani ile görüşme konusundaki soruya ise ‘diyalog kapısı açıldıktan sonra görüşme seviyesini yükseltmenin zor olmayacağı' cevabını vererek olası bir görüşmeye yönelik olumlu bir tutum sergilemiştir. ¹¹

Son tahlilde, Türkiye-Irak ilişkilerinin geliştirilmesinin sadece iki ülkede değil tüm bölge üzerinde önemli etki yaratması beklenmektedir. İki ülke arasında imzalanan "Yüksek Düzeyli Türkiye-Irak Stratejik İşbirliği Konseyi" Belgesi de bu açıdan önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Anlaşmanın Irak'taki tüm grupların desteğini alması da etkisini güçlendirir niteliktedir.¹² Türkiye, Irak'a yönelik kapsamlı girişimleri ve derinleştirdiği ilişkileriyle gerek Irak'ın, gerekse Ortadoğu'nun istikrarına katkıda bulunma çabasını artan şekilde sürdürmektedir.
 

BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ-
TÜSİAD DIŞ POLİTİKA FORUMU
Uzman Yardımcısı
Övgü KALKAN

^{[1] Sabrina Tavernise, Campbell Robertson, "Turkish Premier, in Iraq, Highlights a Warming Trend", The New York Times, 11 Temmuz 2008,
http://www.nytimes.com/2008/07/11/world/middleeast/11iraq.html} 

 ^{"Barzani: Erdoğan'ı Çok Sıcak Karşılarız", NTVMSNBC, 30 Haziran 2008,
http://www.ntvmsnbc.com/news/451530.asp} 

^{[2] Cengiz Çandar, "Avrupa'da Fransa-Almanya Ne ise, Ortadoğu'da Türkiye-Irak..", Hürriyet, 11 Temmuz 2008,
http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/9411322.asp?yazarid=215} 

^{Mustafa Karaalioğlu, "Irak'la En Üst Düzey İlişki Dönemi", Star, 11 Temmuz 2008,
http://www.stargazete.com/gazete/yazar/irak-la-en-ust-duzey-iliski-donemi-112676.htm} 

^{[3] "Iraqi, Turkish Officials Discuss Turkish Premier's Visit to Iraq", BBC Monitoring Middle East, 13 Temmuz 2008}

^{Ghassan Charbel, "The Turkish Dictionary", Dar al Hayat, 11 Temmuz 2008,
http://english.daralhayat.com/opinion/OPED/} 

^{[4] "Erdoğan'dan Irak'a Teşekkür", Milliyet, 11 Temmuz 2008,
http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=HaberDetay&Kategori=siyaset&ArticleID=892184&Date=11.07.2008&ver=84}

^{[5] Cengiz Çandar, "Avrupa'da Fransa-Almanya Ne ise, Ortadoğu'da Türkiye-Irak..", Hürriyet, 11 Temmuz 2008,
http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/9411322.asp?yazarid=215} 

^{[6] Hasan Cemal, "Irak'la Stratejik Ortaklık Mekanizması Kuruluyor", Milliyet, 11 Temmuz 2008,
http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=892185&AuthorID=63&Date=11.07.2008&ver=31} 

^{[7] "Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen Bağdat'ta", NTVMSNBC, 30 Haziran 2008,
http://www.ntvmsnbc.com/news/451494.asp} 

^{[8] "Irak'ta Çok İş Var, Riski Biz Alırız", Irak Türkmen Cephesi, 2 Temmuz 2008,
http://www.kerkuk.net/haberler/haber.aspx?dil=1055&metin=200807024} 

^{Türkiye-Irak ilişkilerini değerlendiren Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen, istikrarın sağlanmasıyla birlikte Irak'ın yıllık 250 milyar doların üzerinde petrol geliri olan bir komşumuz haline geleceğini, Türkiye-Irak arasındaki iş hacminin de 30 milyar dolara ulaşacağını ifade etmiştir. İstikrara kavuşması halinde Irak'ın petrol üretiminin ve ihracatının artacağını belirten Tüzmen, artan gelirle birlikte Irak'a yapılan ihracatın ve müteahhitlik hizmetlerinin de artış göstereceğine ve nakliye sektörüne iş alanı yaratılacağına işaret etmiştir.}

^{"Irak Normalleşirse İş Hacmimiz 30 Milyar Doları Bulur", Referans, 13 Temmuz 2008,}

^{http://www.referansgazetesi.com/haber.aspx?HBR_KOD=101555} 

^{[9]  Serpil Yılmaz, "Arkamızda Türkiye Var, Ona Göre Fiyat Verin!", Milliyet, 14 Temmuz 2008,
http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=893106&AuthorID=103&Date=14.07.2008&ver=80} 

^{[10] Alexndra Zavis,  "Iraq to Help Turkey Fight Kurdish Rebels", Los Angeles Times, 11 Temmuz 2008,
http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-iraq11-2008jul11,0,2219267,print.story} 

^{[11] Cevdet Aşkın, "Barzani ile PKK Pazarlığı, ABD'den Devreye Girme Sinyali", Referans, 17 Temmuz 2008,
http://www.referansgazetesi.com/print.aspx?HBR_KOD=101912} 

^{[12] Çetiner Çetin, "Irak Yönetimi Erdoğan'ın Ziyaretinden Memnun", NTVMSNBC, 14 Temmuz 2008,
http://www.ntvmsnbc.com/news/452857.asp}

< Önceki		Sonraki >